جیرفت سی تی/ هلیل خاموش

اینکه دیروز کجا بوده ایم و امروز کجا هستیم مهم نیست , اما اینکه فردا کجامی رویم مهم تراست, با امید به لایتناهی برای تماشای گلهایی که فردا می رویند برخیزیم.



نویسنده : reza gilany ; ساعت ۳:۳٤ ‎ب.ظ روز ٢۳ مهر ۱۳٩۳

حافظ سرمشق میانه روی و اعتدال

به نظر می رسد نزدیک شدن نگاه حکمروایی به ذهن و زبان حافظ برای جامعه امروز ما منافع فراوانی داشته باشد. نه تنها جامعه ایرانی بلکه دولت هم در ایران نیازمند آن است که خود را در آیینه حافظ باز بیند. مسأله دولت هم مثل هر مسأله ایرانی در اندیشه اجتماعی و اخلاقی حافظ جا دارد.

از مفاهیمی که حافظ به آنها پرداخته است و از نگاه او به جامعه و حکومت و محیط پیرامونی می توان بهره های کاربردی نیز برد. نگاه او نقادانه و موشکافانه و چند وجهی و در عین حال صریح است.

«روز بزرگداشت حافظ» فرصتی مغتنم برای ما ایرانیان است که در دور و نزدیک کشور با قصه او «شبی خوش» را «دراز کنیم».

معاشران گره از زلف یار باز کنید/ شبی خوش است به این قصه اش دراز کنید        

حضور میهمانان حافظ شناس و حافظ دوست خارجی و ایرانی که در کنار مزار او گرد آمده اند جلوه ای از همین اشتیاق بی انتها به مدد خواستن از آن وجود یگانه است. مقدم همه اندیشمندان و هنرمندان و صاحبنظران ارجمند را گرامی می دارم و پیشاپیش فرا رسیدن عید سعید غدیر خم را تبریک عرض می کنم. من از باب احترام و عرض ادب به این محفل انس آمده ام. دست اندرکاران امور اجرایی وقتی به جمع صاحبان فضیلت و دانش می آیند بهتر آن است که لب بر بندند و گوش بگشایند، مخاطب باشند نه متکلم و متناسب با جایگاه و مسئولیت خود سخن گویند.

من حافظ شناس نیستم، اما مثل هر ایرانی حافظ دوستم و به عنوان نماینده دولت جمهوری اسلامی ایران آمده ام تا به او که معرف اندیشه دینی و یکی از برجسته ترین سخنگویان فرهنگ ایرانی و زبان فارسی است، ادای احترام کنم. مقام معظم رهبری در کنگره بین المللی بزرگداشت ششصدمین سال تولد حافظ به خوبی جایگاه او را در جامعه، فرهنگ و نظام ما تبیین کردند و فرمودند: «حافظ درخشان ترین ستاره فرهنگ فارسی است. در طول این چند قرن تا امروز هیچ شاعری به قدر حافظ در اعماق و زوایای ذهن و دل ملت ما نفوذ نکرده است. او شاعر تمامی قرن هاست و همه قشرها از عرفای مجذوب جلوه های الهی تا ادیبان و شاعران خوش ذوق، تا رندان بی سروپا و تا مردم معمولی هرکدام در حافظ سخن خود را یافته اند و به زبان او شرح وصف حال خود را سروده اند.

شاعری که دیوان او در همه جای این کشور و در بسیاری از خانه ها با قداست و حرمت در کنار کتاب الهی گذاشته می شود. شاعری که لفظ و معنا و قالب و محتوا را با هم به اوج رسانده است و در هر مقوله ای زبده ترین و موجزترین و شیرین ترین گفته را دارد.»

حافظ زبان ناگفتنی های ما است و هر ایرانی به قدر فهمش خود را از آن دریای معرفت سیراب می داند. اجازه می خواهم از این باب برای آنکه بر بساط شما نکته دانان به گزاف سخن نگفته باشم، از نیاز امروز دولت و دستگاه مدیریتی کشور به فهم حافظانه سخن به میان آورم. کاش من هم می توانستم مثل شما دل به دریای او بسپارم و به این نیاز با زبان خود او بپردازم ولی چه می شود کرد که در این باب متأسفانه از ظرافت های معرفتی و زبانی او به دورم. علاوه بر این اهل کرمانم، اگر چه به قرابت حافظ شیرازی با خواجوی کرمانی افتخار می کنم اما مثل همشهری اندیشمند و خوش زبان کرمانی ام زنده یاد دکتر ابراهیم باستانی پاریزی در این حسرت هم هستم که کاش خداوند تبارک و تعالی در کنار سفر به یزد یا سفر احتمالی اصفهان، یا سفر بی سرانجام دریایی هرمز، یک بار خیال سفر کرمان را در مخیله حافظ شیراز انداخته بود و در نتیجه نام کرمان، حتی یکبار، آری فقط یکبار در دیوان حافظ آمده بود.

به نظر می رسد نزدیک شدن نگاه حکمروایی به ذهن و زبان حافظ برای جامعه امروز ما منافع فراوانی داشته باشد. نه تنها جامعه ایرانی بلکه دولت هم در ایران نیازمند آن است که خود را در آیینه حافظ باز بیند. مسأله دولت هم مثل هر مسأله ایرانی در اندیشه اجتماعی و اخلاقی حافظ جا دارد. از مفاهیمی که حافظ به آنها پرداخته است و از نگاه او به جامعه و حکومت و محیط پیرامونی می توان بهره های کاربردی نیز برد. نگاه او نقادانه و موشکافانه و چند وجهی و در عین حال صریح است، پس چه بهتر که متفکران و محققان امروز برای انسانی تر و اخلاقی تر شدن نهاد حکومت و نظام اجرایی کشور طرحی نو دراندازند و اندیشه حافظ را علاوه بر جامعه و مردم به درون دولت و دستگاه های رسمی نیز وارد کنند.

 من در حد برداشت یک دست اندرکار امور اجرایی کشور به چند مفهوم اساسی در تفکر حافظ اشاره می کنم که برای ما مصرف کنندگان اندیشه در نظام رسمی و اداری کشور می تواند درس آموز باشد. روشن است که این باب را حافظ شناسان و اصحاب معرفت و دانش می توانند و باید گشوده تر کنند:

1- درک «فرصت ها» و مغتنم شمردن «اوقات» برای دستگاه حکومت: در اندیشه حافظ باید قدر وقت را شناخت، چون اگر چنین نشود از حاصل اوقات تنها خجالت باقی می ماند.

قدر وقت ار نشناسد دل و کاری نکند / بس خجالت که از این حاصل اوقات بریم

به نظر او تمام توان را باید برای غنیمت دانستن وقت به کار برد و حاصل حیات را همان تلاش به موقعی دانست که نتیجه آن دستاوردی نیکو برای دولت و ملت باشد. اگر هر کس بداند که پایان امور نتیجه وقت شناسی است و هر وقت خوش را که دست دهد باید مغتنم بشمارد، سرنوشت او و جامعه اش به گونه ای بهتر رقم می خورد.

هر وقت خوش که دست دهد مغتنم شمار / کس را وقوف نیست که انجام کار چیست

راستی اگر دولت ها و دولتمردان از همین منظر به «فرصت ها» و «تهدیدهای» پیش روی جامعه و کشور می نگریستند و بنگرند چه قدر در وضع امروز و فردای ما بهبود به وجود می آید؟

2- تقدم عدالت و دادگری بر عبادت و اطاعت در حکمرانی: در اندیشه حافظ دادگری و عدالت وظیفه نخست صاحبات قدرت است. به نظر او قدر یک ساعت عمری که در آن داد باشد از طاعت و زهد صد ساله برای حکمروایان بیشتر است.

شاه را به بود از طاعت صد ساله و زهد / قدر یکساعت عمری که در او داد کند

مقبولیت دولتمردان به این اعتبار از «دادگستری» آنان در عمل نشأت می گیرد و به زبان خود او به قد و چهره، آن کس شاه خوبان می شود که به جای تکیه بر «زر و گنج و درم» دادگستری پیشه کند و در پی دل جویی از فرودستان باشد.

به قد و چهره هر آن کس که شاه خوبان شد / جهان بگیرد اگر دادگستری داند

توانگرا دل درویش خود به دست آور/ که مخزن زر و گنج درم نخواهد ماند

3- مدارا و پرهیز از خشونت: در ذهن و زبان حافظ، گفتمان غالب «روا داری»، پرهیز از خشونت و ترویج صلح و دوستی است. به نظر او آسایش دو گیتی تفسیر دو حرف بیش نیست: «با دوستان مروت» و «با دشمنان مدارا»

آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است / با دوستان مروت با دشمنان مدارا

و آن کس که خشونت پیشه کند سود و سرمایه خود را یکجا به باد می دهد

ای که در کشتن ما هیچ مدارا نکنی / سود و سرمایه بسوزی و محابا نکنی

از این رو با فروتنی یک حرف بیشتر ندارد: اینکه صلح بهتر از جنگ و منازعه است

یک حرف صوفیانه بگویم اجازت است؟ / ای نور دیده صلح به از جنگ و داوری

برای هر دولت و قدرتی هیچ رویکردی خوش فرجام تر از انتخاب مدارا در برابر شهروندان و زدودن ابعاد مختلف خشونت از سازمان جامعه و روندهای حاکم بر اداره امور نیست.

4- اجتناب از عیب جویی و اعتقاد به برائت: از نظر حافظ کمال انسانی در باور به پاکی ذات اوست. آنکه در پی عیب جویی و متهم انگاشتن دیگران است، بهره ای از ارزش های والای انسانی ندارد. به زبان خود او:« که هر که بی هنر افتد، نظر به عیب کند»

کمال سرّ محبت ببین نه نقص گناه / که هر که بی هنر افتد نظر به عیب کند

و عیب جویی از آحاد مردم چه درویش و چه توانگر، به کم یا بیش بد است. کار بد مصلحت آنست که مطلق نکنیم

عیب درویش و توانگر به کم و بیش بداست / کار بد مصلحت آنست که مطلق نکنیم

با چنین نگاهی مسئولیت دولت ها و دولتمردان در قبال شهروندانشان، در وهله نخست مسئولیتی اخلاقی و حقوقی بر پایه حفظ حریم ها و حرمت هاست. نه چشم گشودن بر عیب شهروندان و متهم پنداری آنان.

5- نگاه اعتدالی به زندگی اجتماعی و رد افراط و زورمداری: حافظ به زندگی انسان و روابط اجتماعی نگاهی واقعی و به دور از افراط و تفریط های رایج زیر هر نامی حتی نام دین دارد. این درحالی است که او حافظ قرآن است و هر چه دارد به گفته خودش از «دولت قرآن دارد»

صبح خیزی و سلامت طلبی چون حافظ / هر چه کردم همه از دولت قرآن کردم

منفورترین چهره از نظر حافظ «محتسب» است. غیر قابل اعتماد و به دنبال آزار مردم است و مجال زندگی به آنان نمی دهد. حافظ به واقع شریک همه لحظه های زندگی شهروندان و حاضر در هر ساحتی از حیات اجتماعی آنان است از این رو مدام انسان را به میانه روی و اعتدال در جنبه های مختلف وجود دعوت می کند و از اعمال زور، افراط و تزویر به هر نام و در هر جا برحذر می دارد. راستی اگر این بینش و منش، در شمار اخلاق و رویه های اصحاب قدرت و کارگزاران هر دولتی درآید تا چه حد آسایش و آرامش همگانی و پیشرفت اجتماعی به دنبال می آید.

ما مسئولان که غرق در کار روزمره و اجرایی هستیم به نگاه و سخن نو بسیار نیازمندیم. نیاز ما پاک شدن ذهن ها و دیده ها در حکومت و جامعه از رسوباتی است که کار خدمت و پیشرفت را دشوار می کند. و توان شما کمک به دولت و مردم در زدودن غبارها و موانع از اندیشه ها و زبان ها و رفتار هاست. حافظ در این میان یک سرمایه و منبع بزرگ است، کمک کنید که از این سرمایه معنوی و تاریخی بتوانیم استفاده «روزآمد» کنیم. ان شاء الله

دکتر جهانگیری ، بزرگداشت خواجه شیراز




واژه کلیدی :نماینده دولت و واژه کلیدی :ابراهیم باستانی پاریزی و واژه کلیدی :حافظ و واژه کلیدی :صاحبان قدرت